Από Νίκο Περσιάνη παιδίατρο

Επιλεκτική αλαλία ονομάζουμε μια πολύπλοκη αγχώδη διαταραχή της παιδικής ηλικίας κατά την οποία ενώ το παιδί δεν έχει κάποιο γλωσσικό πρόβλημα, επίμονα αρνείται να μιλήσει σε συγκεκριμένο χώρο (π.χ. σχολείο) ή σε συγκεκριμένα άτομα (π.χ. στο γιατρό) ενώ μιλά φυσιολογικά σε άλλους χώρους ή άτομα που του εμπνέουν ασφάλεια και άνεση (π.χ. στους γονείς, ή στους φίλους).



Αιτιολογία:

Η επιλεκτική αλαλία παρουσιάζεται στη παιδική ηλικία συνήθως στην ηλικία των 5-6 ετών, όταν το παιδί αρχίζει το σχολείο και δεν έχει σχέση με την ανάπτυξη του λόγου, τις γνώσεις, τις συναναστροφές, ή τη διγλωσσία που είναι πολύ συνηθισμένη σήμερα. Η συχνότητα της διαταραχής αυτής είναι περίπου 7 στα 1000 παιδιά της προσχολικής και σχολικής ηλικίας.

Τα αίτια της κατάστασης αυτής βρίσκονται συνήθως μέσα σε οικογένειες που υπάρχει δυσαρμονία στις σχέσεις των γονιών (συχνοί τσακωμοί, έντονες συζητήσεις, χωρισμοί) αλλά και στην ίδια την ιδιοσυγκρασία του παιδιού. Παιδιά που είναι πολύ ντροπαλά, αγχωτικά και υπερβολικά ευαίσθητα, μπορεί να αναπτύξουν τη διαταραχή αυτή.

Ο ρόλος που παίζει η οικογένεια είναι πολύπλοκος. Όταν σε μια οικογένεια υπάρχουν προστριβές ανάμεσα στους γονείς, δημιουργούνται συμμαχίες μεταξύ του ενός γονιού και του παιδιού εναντίον του άλλου γονιού. Συνήθως πρόκειται για μητέρες με έντονο άγχος, ανασφάλεια και ίσως μελαγχολία. Αυτό οδηγεί την μητέρα στην απομόνωση και δεν έχει άλλη επιλογή από την υπερπροστασία του παιδιού της και την προσκόλληση της σ’ αυτό. Από την άλλη πλευρά το παιδί αναγνωρίζει την κατάσταση στην οποία ευρίσκεται η μητέρα του και αντιδρά με κάποιο μηχανισμό άμυνας που δεν είναι άλλος από την σιωπή. Πιστεύει ότι η συναναστροφή του με άλλα άτομα θα διακόψει τον δεσμό με την μητέρα, θα αναγκαστεί να αποκαλύψει οικογενειακά μυστικά, και θα απορρίψει ή προδώσει την μητέρα του.

Τέλος ένα παιδί μπορεί να αναπτύξει την διαταραχή αυτή μετά από κάποιο ψυχικό τραύμα όπως ο θάνατος κάποιου οικείου προσώπου. Στην περίπτωση αυτή το παιδί δεν μπορεί να διαχειριστεί την αρνητική αυτή εμπειρία και καταφεύγει στη σιωπή, η οποία εκδηλώνεται σε όλα τα επίπεδα και χώρους.

Δεν υπάρχουν μελέτες ή στοιχεία που να αποδίδουν την επιλεκτική αλαλία σε κακομεταχείριση, τραυματισμό ή παραμέληση.



Πως εμφανίζεται:

Τα παιδιά με τη διαταραχή αυτή, όταν βρεθούν σε μη φιλικό περιβάλλον είναι συνήθως ντροπαλά, απαθή, ανέκφραστα με παγωμένο βλέμμα, σπάνια χαμογελούν, και αποφεύγουν να σε βλέπουν στο πρόσωπο. Μερικά παιδιά δεν απαντούν καθόλου σε ερωτήσεις, άλλα ψελλίζουν, και άλλα μιλούν πολύ χαμηλόφωνα που δύσκολα αντιλαμβάνεσαι τι λένε.

Η διαταραχή αυτή συχνά οδηγεί σε κρίσεις εντόνου άγχους, όπως άγχος αποχωρισμού, συχνές κρίσεις θυμού, κλάματος και αρνητισμού και διαταραχές του ύπνου. Τα παιδιά αυτά είναι πολύ ευαίσθητα, παρουσιάζουν προβλήματα διατροφής, αποφεύγουν το έντονο φως και τους δυνατούς θορύβους και δυσφορούν όταν τα ακουμπούν ή τα σπρώχνουν. Δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν λέξεις όπως «ευχαριστώ» όταν τους δίνεις κάτι και «αντίο» όταν φεύγουν από κάποιο χώρο.

Συχνά νοιώθουν άβολα όταν γνωρίζουν νέα πρόσωπα , ή όταν ελκύουν την προσοχή των άλλων και σε μερικές περιπτώσεις ντρέπονται ακόμα και να φάνε μπροστά σε άλλους.

Η κατάσταση αυτή οδηγεί συνήθως (90%) σε περισσότερο άγχος, σε διαταραχή της επικοινωνίας και την κοινωνική φοβία και απομόνωση. Επίσης μερικά παιδιά ίσως παρουσιάσουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη του λόγου και μαθησιακές διαταραχές.

Παρέμβαση:

1. Ο ρόλος των γονιών: Αποδοχή της διαταραχής αυτής από τους γονείς και το άμεσο περιβάλλον του παιδιού (συγγενείς, φίλοι). Πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι το παιδί τους είναι μοναδικό όπως τα άλλα παιδιά, να του προσφέρουν στήριγμα και ασφάλεια, να καλλιεργούν συνέχεια τις σχέσεις μαζί του και να αποδεχτούν ότι το παιδί θα μιλήσει όταν μόνο του θα αποφασίσει. Δεν πρέπει οι γονείς να συζητούν με άλλους για το πρόβλημα αυτό μπροστά στο παιδί. Όταν του μιλούν δεν πρέπει να το κοιτάζουν στα μάτια αλλά να βλέπουν κάπου αλλού. Ένας καλός τρόπος εξαναγκασμού για να μιλήσει είναι η λανθασμένη ονομασία πραγμάτων π.χ. το χιόνι είναι μαύρο, η ήλιος είναι πράσινος κλπ. Με τον τρόπο αυτό το παιδί αναγκάζεται να διορθώσει τις λανθασμένες λέξεις. Τέλος το παιδί πρέπει να λαμβάνει μέρος στα παιγνίδια και τις άλλες δραστηριότητες (τραγούδια, ζωγραφική) με τα αδέλφια και τους φίλους του για να μη νοιώθει απομονωμένο.

2. Ο ρόλος της Λογοθεραπείας: Κατάρτιση από τον λογοθεραπευτή, προγράμματος και στρατηγικών ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία και τις ατομικές ανάγκες του παιδιού στα προβλήματα γλώσσας και συμπεριφοράς αν υπάρχουν. Η συνεργασία με την οικογένεια και τους δασκάλους είναι απαραίτητη.

3. Ο ρόλος του δασκάλου: Προσπάθεια ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης του παιδιού με τη συγκρότηση μικρών ομάδων που ασχολούνται με ευχάριστες δραστηριότητες για το παιδί και του προκαλούν λιγότερο άγχος και φοβία. Συχνές συνεντεύξεις με το παιδί και τη μητέρα νοουμένου ότι η μητέρα δεν θα απαντά εκ μέρους του παιδιού. Στην αρχή χρησιμοποιούνται χειρονομίες μετά εικόνες και κάρτες και τέλος λέξεις και φράσεις. Μπορεί να χρειαστούν έως και 10 συνεντεύξεις μέχρι να αποκατασταθεί η ομιλία και η λεκτική επικοινωνία.

4. Ο ρόλος του παιδιάτρου-αναπτυξιολόγου: Επιβάλλεται να γίνει αξιολόγηση για να διαπιστωθεί το επίπεδο της ψυχοσωματικής ανάπτυξης του παιδιού, η κοινωνική του συμπεριφορά αλλά και για να αποκλειστούν άλλες καταστάσεις.

Όσο πιο γρήγορα ενταχθεί ένα παιδί με επιλεκτική αλαλία, σε θεραπευτικό σχήμα με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων που έχουν αναφερθεί πιο πάνω, τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι η ανταπόκριση στη αντιμετώπιση και τόσο καλύτερη θα είναι η πρόγνωση. Εάν υπάρχει υποψία επιλεκτικής αλαλίας που διαρκεί πάνω από ένα μήνα τότε η παρέμβαση πρέπει να γίνεται άμεσα.