Τραχηλική Αδενίτιδα

Από Νίκο Περσιάνη παιδίατρο

Φυσιολογία
Τα λεμφογάγγλια ή λεμφαδένες είναι όργανα του λεμφικού συστήματος και υπάρχουν διάσπαρτοι σε ολόκληρο το σώμα (τραχηλικοί, μασχαλιαίοι, βουβωνικοί, μεσοθωράκιοι, μεσεντέριοι κ.α.)

Οι λεμφαδένες περιέχουν Β-λεμφοκύτταρα, Τ-λεμφοκύτταρα, ιστιοκύτταρα και μακροφάγα και λειτουργούν σαν φίλτρα της λέμφου που προέρχεται από διάφορα μέρη του σώματος μέσω των λεμφαγγείων.

Η λέμφος περιέχει αντιγόνα και άλλα συστατικά του εισβολέα (ιοί, μικρόβια αλλεργιογόνα) τα οποία κατακρατούνται στους αδένες και ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα.

Η επαφή και αντίδραση των Β-λεμφοκυττάρων με τα διάφορα αντιγόνα οδηγεί στο πολλαπλασιασμό  τους με αποτέλεσμα τη διόγκωση των λεμφαδένων και την παραγωγή αντισωμάτων.

Κατά τη νεογνική και βρεφική ηλικία οι αδένες  κατά κανόνα δεν ψηλαφούνται. Μετά το 1ο έτος  όμως, λόγω των επανειλημμένων  λοιμώξεων και  της έκθεσης του οργανισμού σε διάφορα αντιγόνα ο λεμφικός ιστός αυξάνει σε όγκο και οι λεμφαδένες αρχίζουν να ψηλαφούνται.

Η αντιδραστικότητα αυτή είναι πιο έντονη στην ηλικία 2-5 ετών και  ακολούθως υπάρχει σταδιακή ύφεση.

Έτσι στις ηλικίες αυτές, ψηλαφητοί αδένες είναι ένα  φυσιολογικό εύρημα χωρίς καμιά κλινική σημασία. Σε λεπτά παιδιά οι αδένες είναι επίσης ορατοί ιδίως όταν εκτείνουν το κεφάλι τους προς τα άνω ή στα πλάγια.

Ορισμός τραχηλικής αδενίτιδας

Η τραχηλική Αδενίτιδα είναι μια κατάσταση κατά την οποία υπάρχει φλεγμονή και διόγκωση ενός  ή περισσοτέρων αδένων στην περιοχή του τραχήλου (λαιμού) 1-2,5 εκ.

Αίτια που προκαλούν τραχηλική αδενίτιδα

Η τραχηλική αδενίτιδα είναι η πιο συνηθισμένη αδενίτιδα στα παιδιά. Πιο σπάνια, φλεγμονή και διόγκωση των αδένων έχουμε στη μασχάλη και τη βουβωνική χώρα, λόγω μολύνσεων ή άλλων δερματικών παθήσεων σε περιοχές των χεριών και των ποδιών.

Οι πιο συχνές παθήσεις που προκαλούν τραχηλική αδενίτιδα είναι οι ιώσεις του ανωτέρου αναπνευστικού (αμυγδαλίτιδες, ουλίτιδες, στοματίτιδες, φαρυγγίτιδες, ωτίτιδες) και κατά δεύτερο λόγο οι διάφορες μικροβιακές λοιμώξεις της περιοχής. Το μέγεθος  των αδένων από ιώσεις φθάνει μέχρι τα 2,5 εκατοστά ενώ από μικροβιακές λοιμώξεις είναι συνήθως πάνω από 2,5  εκατοστά.

Σε μερικές καταστάσεις μπορεί η τραχηλική αδενίτιδα να αποτελεί σύμπτωμα άλλης ασθένειας όπως είναι η λοιμώδης μονοπυρήνωση, η φυματίωση, το σύνδρομο PFAPA, η νόσος Kawasaki το λέμφωμα, η ανεμοβλογιά, τα αυτοάνοσα νοσήματα κ.α.

Σε περίπτωση γενικευμένης λεμφαδενίτιδας ιδίως όταν υπάρχει διόγκωση των αδένων του μεσοθωρακίου, πρέπει να αποκλεισθεί η φυματίωση και η ιστοπλάσμωση.

Στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται εργαστηριακός ή απεικονιστικός έλεγχος.

Τέλος σε μερικές περιπτώσεις η αδενίτιδα  συνδέεται με επαφή με ζώα ( cat-scratch disease) ή με τσιμπήματα και πληγές από έντομα (φθειρίαση)

Συνήθη παθογόνα αίτια

  • Ιοί
  • Ebstein Barr (EBV)
  • Cytomegalovirus (CMV)
  • HIV
  • Ρινοϊοί
  • Αδενοϊοί
  • Εντεροϊοί
  • Ιός Coxsackie
  • Ιός της γρίπης
  • Αναπνευστικός Συγκυτιακός ιός (RSV)
  • Ο ιός της  Ανεμοβλογιάς
  • Ο ιός της λοιμώδους μονοπυρήνωσης
  • Μικρόβια

Χρυσίζων σταφυλόκοκκος (S. Aureus) 40-80%

Β αιμολυτικός στρεπτόκοκκος της ομάδας Α

Αναερόβια μικρόβια (Συνήθως όταν υπάρχουν αποστήματα στα δόντια ή περιοδοντίτιδα)

Κορυνοβακτηρίδιο της φυματίωσης

Άτυπα μυκοβακτηρίδια

Η  Bartonella henslae ( cat-scratch disease).

Εντεροβακτηρίδια

Άλλα

Toxoplasmosis (πρωτόζωο)

Μύκητες

Μεταδοτικότητα

Η τραχηλική αδενίτιδα δεν είναι μεταδοτική και το παιδί μπορεί να πηγαίνει κανονικά στο σχολείο. Σε περιπτώσεις  όμως που η αδενίτιδα  αποτελεί μέρος ενεργού λοίμωξης ή κρυολογήματος, το παιδί πρέπει να περιορίζεται στο σπίτι  μέχρι να υποχωρήσει ο πυρετός και να αισθάνεται καλά να κάνει τις συνήθεις του δραστηριότητες.

Διάγνωση

Η διάγνωση είναι συνήθως κλινική και στηρίζεται στη λήψη καλού ιστορικού και στη ψηλάφηση.

Ιστορικό:

Σημασία έχει η διάρκεια της διόγκωσης, η  επαφή με πάσχοντες, τα ταξίδια στο εξωτερικό, τα τραύματα, η φθειρίαση,  ή επαφή με ζώα, η κατάσταση των δοντιών, και  η λήψη φαρμάκων (καρβαμεζαπίνη, Φαινυντοΐνη). Επίσης αν υπάρχουν συνοδά συμπτώματα όπως ο πυρετός, η ανορεξία, η αναιμία, η απώλεια βάρους, οι αρθραλγίες, και τα εξανθήματα.

Ψηλάφηση:

Κατά τη ψηλάφηση ελέγχεται ο εντόπιση  της λεμφαδενίτιδας (αμφοτερόπλευρη, ετερόπλευρη) ο αριθμός,  το σχήμα, το μέγεθος, η ευαισθησία, η κινητικότητα, και η  υφή των αδένων (μαλακοί ή σκληροί,  ομαλά η ανώμαλα όρια).

Οι φυσιολογικοί αδένες είναι μικροί, ανώδυνοι, κινητοί, με ομαλά όρια.

Oι αδένες με φλεγμονή είναι πιο μεγάλοι, λιγότερο κινητοί, και πολύ επώδυνοι στη ψηλάφηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει στη περιοχή ερυθρότητα, αυξημένη θερμοκρασία και δεν αποκλείεται ο αδένας να κλυδάζει. Επίσης μπορεί να συνυπάρχει και διόγκωση των υπογναθίων αδένων στις 50% των περιπτώσεων.

Οι κακοήθεις αδένες είναι ανώδυνοι, σκληροί με  ανώμαλα όρια και συνήθως ενώνονται μεταξύ τους (en block) και συμφύονται με τους γύρω ιστούς.

Η ψηλάφηση όλων των αδένων (μασχαλιαίοι, βουβωνικοί, υπερκλείδιοι) καθώς και η ψηλάφηση του σπλήνα και του ήπατος είναι απαραίτητη.

Πότε πρέπει να επικοινωνήσετε άμεσα με το γιατρό σας

Τις πιο πολλές φορές η διόγκωση των λεμφαδένων συνοδεύει διάφορες ιώσεις και υποχωρούν από μόνοι τους. Οι γονείς ωστόσο θα πρέπει να ενεργοποιηθούν και να αναζητήσουν άμεσα ιατρική συμβουλή εάν ο διογκωμένος λεμφαδένας συνοδεύεται από ένα η περισσότερα από τα πιο κάτω:

  1. Εάν το βρέφος είναι κάτω των 6 μηνών.
  2. Εάν το παιδί δεν αισθάνεται καλά, δείχνει άρρωστο, άκεφο, ανόρεκτο και υποτονικό με ρίγος και εφιδρώσεις.
  3. Εάν ο λεμφαδένας μέσα σε μερικές ώρες αυξάνεται γρήγορα σε μέγεθος.
  4. Εάν ο πυρετός είναι πάνω από 40 βαθμούς Κελσίου ή αν συνεχίζει πάνω από 3 ημέρες.
  5. Εάν ο λεμφαδένας στον λαιμό προκαλεί στο παιδί δυσκολία στην ομιλία, την αναπνοή ή την κατάποση.
  6. Εάν η περιοχή του αδένα είναι πολύ κόκκινη, αν ο αδένας κλυδάζει, ή αν υπάρχει εκροή υγρού ή πύου
  7. Εάν ο αδένας είναι πάνω από 2,5 εκατοστά ιδίως όταν δεν έχει υποχωρήσει μετά από 4 εβδομάδες.
  8. Εάν ο αδένας προκαλεί στο παιδί ραιβόκρανο (στροφή του κεφαλιού προς την άλλη πλευρά).
  9. Εάν ο λεμφαδένας είναι μεγάλος, σκληρός και έχει συμφύσεις με τους γύρω ιστούς.
  10. Εάν υπάρχει γενικευμένη λεμφαδενοπάθεια (μασχάλη, βουβωνική χώρα) ή αν ψηλαφούνται υπερκλείδιοι αδένες.
  11. Εάν υπάρχει υποτροπιάζουσα τραχηλική αδενίτιδα.

Εργαστηριακός έλεγχος

Η ταυτοποίηση του αιτιολογικού παράγοντα δεν είναι πάντοτε απαραίτητη διότι οι πλείστες φορές αφορούν αυτοοεριοριζόμενες  καταστάσεις

Σε ορισμένες όμως περιπτώσεις, ο παιδίατρος εκτός από την κλινική εξέταση μπορεί να συστήσει και εργαστηριακό έλεγχο. Αυτός περιλαμβάνει γενική εξέταση αίματος, ESR, CRP, εξέταση Mantoux, ειδικά αντισώματα, ορολογικές εξετάσεις ( EBV,CMV, toxoplasmosis, B. henslae, HIV and fungi),  ανοσολογικό έλεγχο, ακτινογραφία θώρακος, υπερηχογράφημα, MRI, αναρρόφηση και καλλιέργεια του πύου και ίσως βιοψία του  αδένα. Σε περίπτωση της υποτροπιάζουσας τραχηλικής αδενίτιδας πρέπει να γίνει έλεγχος της λειτουργίας των κοκκιοκυττάρων.

Θεραπεία

Στις απλές και συνήθεις περιπτώσεις με  ελαφρά διόγκωση των λεμφαδένων ιδίως  σε παιδιά  προσχολικής ηλικίας, δεν απαιτείται καμιά θεραπεία διότι είναι αποτέλεσμα  ιώσεων του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος και η διόγκωση υποχωρεί από μόνη της. Μπορούν να χορηγηθούν παυσίπονα, αντιπυρετικά και αντιφλεγμονώδη.

Όταν η διάγνωση είναι μικροβιακή, δίνεται αντιβίωση για 7-10 ημέρες.

Σε σπάνιες περιπτώσεις όταν δημιουργηθεί απόστημα (συνήθως από σταφυλόκοκκο ή στρεπτόκοκκο) μπορεί να χρειαστεί, χειρουργική αφαίρεση ή παροχέτευση.

Τέλος σε περίπτωση που η αδενίτιδα οφείλεται σε κάποια άλλη νόσο ( λοιμώδης μονοπυρήνωση,  φυματίωση,  σύνδρομο PFAPA,  νόσος Kawasaki, λέμφωμα, ανεμοβλογιά, αυτοάνοσα νοσήματα κ.α.) δίνεται η κατάλληλη αγωγή.

Η διόγκωση των αδένων μπορεί να γίνει μέσα σε λίγες μέρες, η επάνοδος όμως στο φυσιολογικό τους μέγεθος μπορεί να πάρει μέχρι και 3-4 εβδομάδες. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να επαναλαμβάνεται κάθε φορά που το παιδί περνά μια νέα ίωση.