Η φυσική κατάσταση, η φυσική δραστηριότητα, οι διατροφικές συνήθειες και τα επίπεδα ψυχικής υγείας των παιδιών της Κύπρου

Παιδιατρική Εταιρεία Κύπρου > ΘΕΜΑΤΑ > Διατροφή > Η φυσική κατάσταση, η φυσική δραστηριότητα, οι διατροφικές συνήθειες και τα επίπεδα ψυχικής υγείας των παιδιών της Κύπρου

Δημοσιογραφική διάσκεψη Δεκ 2014

Τα στοιχεία που θα παρουσιαστούν είναι από τις έρευνες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και του Ερευνητικού και Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Υγεία του Παιδιού. Θα παρουσιαστούν ερευνητικά αποτελέσματα που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν από έρευνες όπως το Υγεία του Παιδιού (1995-2003, 2009-2010) και τα ευρωπαϊκά προγράμματα IDEFICS και IFamily που ακόμη συνεχίζονται (2006-2018).

Τα στοιχεία αυτά αφορούν την σωματική και την ψυχική υγεία των παιδιών της Κύπρου. Αφορούν την παχυσαρκία, την φυσική δραστηριότητα, την διατροφή, την αυτοεκτίμηση, την αυτοεικόνα, την τελειομανή συμπεριφορά, τους φόβους για το μέλλον, τις διαπροσωπικές συγκρούσεις και τις ενασχολήσεις παιδιών και εφήβων.

Η παιδική παχυσαρκία είναι ένα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας που αν δεν αντιμετωπιστεί θα επηρεάσει σημαντικά την ευημερία των πληθυσμών αλλά και τους κρατικούς προϋπολογισμούς υγείας. Η παιδική παχυσαρκία δημιουργεί σημαντική νοσηρότητα τόσο στην παιδική ηλικία όσο και στην ενήλικο ζωή και μειώνει σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσης των ανθρώπων. Έχει ταυτόχρονα και σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχολογία των πασχόντων με χαρακτηριστικά τη μειωμένη αυτοεικόνα και αυτοεκτίμηση, την κατάθλιψη, τη μειωμένη ακαδημαϊκή επίδοση και ελαττωμένες ευκαιρίες και πιθανότητες επαγγελματικής αποκατάστασης.

Στην Κύπρο δημιουργείται έντονος προβληματισμός αφού τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας είναι ανάμεσα στα ψηλότερα στην Ευρώπη. Το ποσοστό παχύσαρκων και υπέρβαρων παιδιών και εφήβων έχει αυξηθεί από το 22,4% το 2000 στο 30,2 % το 2010, μια πάρα πολύ σημαντική αύξηση. Η αύξηση παρατηρήθηκε σε αγόρια και κορίτσια, παιδιά αστικών και αγροτικών περιοχών και σε όλες ανεξαίρετα τις επαρχίες. Στα πλαίσια δε του ερευνητικού έργου iFamily, καταγράψαμε ότι τα παιδιά και οι έφηβοι αλλά και οι πατέρες τους στην Κύπρο είναι περισσότερο παχύσαρκοι σε σχέση με το μέσο όρο άλλων 8 ευρωπαϊκών χωρών της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης αλλά και της μεσογείου.

Τα αποτελέσματα του IDEFICS για τη φυσική δραστηριότητα, δείχνουν ότι μόνο το 2% των κοριτσιών 3 με 9 χρόνων της Κύπρου ασκούνται έντονα τουλάχιστον μια ώρα την ημέρα, όπως ορίζουν οι ιατρικές συστάσεις για αυτή την ηλικιακή ομάδα. Το 35% ασκούνται από μισή έως μία ώρα και το 63% ασκούνται από μηδέν έως μισή ώρα. Η κίνηση στην μελέτη μετρούταν με ειδικές μικρές φορητές συσκευές, τα accelerometra. Τα αποτελέσματα αυτά κατατάσσουν τα κορίτσια της Κύπρου στην τελευταία θέση μεταξύ των οκτώ χωρών της μελέτης (Βέλγιο, Γερμανία, Εσθονία, Ισπανία, Ιταλία, Κύπρο, Ουγγαρία και Σουηδία). Τα αγόρια της ίδιας ηλικιακής ομάδας, με αντίστοιχα ποσοστά 20.1%, 50.7% και 29.1%, καταλαμβάνουν την προτελευταία θέση.

Τα αποτελέσματα για τη διατροφή με χρήση τη βαθμολογία που έχει γνώμονα τη Μεσογειακή διατροφή  κατατάσσουν την Κύπρο στην τελευταία θέση μεταξύ των οκτώ χωρών της μελέτης IDEFICS.

Η χαμηλή ποιότητα της διατροφής των μαθητών της Κύπρου σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης διαπιστώθηκε και από τις έρευνες που διεξήγαγε το Π.Ι. σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού, (2009-2010). Η μελέτη αυτή έδειξε ότι η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων ηλικίας από 6-18 ετών ήταν ψηλή σε ολικό λίπος, κορεσμένα λιπαρά οξέα, πρωτεΐνη και χοληστερόλη ενώ παράλληλα ήταν χαμηλή σε φυτικές ίνες και κάποιες βιταμίνες.  Ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών και ειδικά τα παιδιά από 9-18 ετών είχαν χαμηλή πρόσληψη μαγνησίου και Βιταμίνης C και ψηλή πρόσληψη νατρίου, ενώ η διατροφή των έφηβων κοριτσιών ήταν ανεπαρκής σε Βιταμίνη B6 και σίδηρο.  Αυτή η διατροφή προδιαθέτει τα παιδιά σε χρόνιες εκφυλιστικές ασθένειες όπως διαβήτη Τύπου 2, παχυσαρκία και καρδιαγγειακές παθήσεις και τις έφηβες σε σιδηροπενική αναιμία.

Στην μελέτη IDEFICS η διατροφική πρόσληψη θρεπτικών συστατικών από τα παιδιά που συμμετείχαν, ήταν κατά μέσο όρο κοντά στις συστάσεις. Ωστόσο, τα υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας στον εν λόγο πληθυσμό, φανερώνουν, πως οι λανθασμένες συνήθειες διατροφής όπως η παράληψη πρωινού γεύματος, η αυξημένη κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε ζάχαρη και κορεσμένο λίπος, ιδιαίτερα μπροστά από «οθόνες», και τα χαμηλά επίπεδα άσκησης αποτελούν αιτίες επιδείνωσης του προβλήματος. Η συνέχεια της μελέτης σε οικογενειακό επίπεδο (IFAMILY) θα φανερώσει τη συσχέτιση των πεποιθήσεων, στάσεων και συνηθειών διατροφής και άθλησης των γονέων με τις συνήθειες των παιδιών.

H  ψυχική υγεία των παιδιών  και των εφήβων   μελετήθηκε από το Ινστιτούτου Υγεία του Παιδιού αρχικά το 2002 με χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας  και επαναξιολογήθηκε το 2007 με την μελέτη IDEFICS. Ακολούθως  σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου και την μελέτη  IFamily έγινε πάλι αξιολόγηση το 2010 και το 2013-14.

Παρά την φαινομενική ευμάρεια που επικρατούσε  οι δυσκολίες που αντιμετώπιζαν και ακόμη αντιμετωπίζουν τα παιδιά μας  είναι πολλές  και πολύπλευρες.  Οι έρευνες μας δείχνουν ότι ένα στα τέσσερα κορίτσια και ένα  στα επτά αγόρια (παιδιά και έφηβοί  10-18 χρόνων) έχουν χαμηλή αυτοεικόνα και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Περίπου ένα στα δύο αισθάνονται ότι είναι αντιμέτωποι με άλλους ή με τον εαυτό τους.  Τα ποσοστά ανεβαίνουν πάνω από το 50%  για την τελειομανία για δε τις φοβίες για το μέλλον αγγίζουν το 80%.

Μετρήσαμε στην μελέτη του IFamily (2013-2018) και την συναισθηματική ευημερία, μέτρο που δείχνει πόσο ευτυχισμένα είναι τα παιδιά και οι έφηβοι. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι  κυρίως οι έφηβοι και λιγότερο τα παιδιά μικρότερα των 12 ετών  νιώθουν πολύ συχνά μοναξιά, δεν έχουν διάθεση, βαριούνται, φοβούνται και ένα μικρό ποσοστό σπάνια γελά. Για να ξεφύγουν από αυτή τη κακή ψυχολογία καταφεύγουν στο διαδίκτυο (ψευδαίσθηση παρέας, υποκατάστατο διαπροσωπικών σχέσεων) και λιγότερο καταφεύγουν στην τηλεόραση και στα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Το διαδίκτυο  εισβάλει σε όλο και μικρότερες ηλικίες και όπως δείχνουν τα στοιχεία των ερευνών μας σχετίζεται  με την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων, την παχυσαρκία και την έλλειψη άσκησης. Χαμηλά όμως επίπεδα υγείας προωθούν επίσης  και κάθε μορφή παραβατικότητας, κάπνισμα, ποτό, ναρκωτικά, παράνομο οδήγημα, με όλα τα επακόλουθα τους.

Μας ανησυχεί το γεγονός ότι τα διαχρονικά στοιχεία των ερευνών μας  δεν δείχνουν να βελτιώνονται τα επίπεδα ψυχικής υγείας των παιδιών και των εφήβων μας αλλά μάλλον επιδεινώνονται ιδιαίτερα τώρα με την οικονομική κρίση.

Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο συναισθανόμενο την ευθύνη που έχει απέναντι στους εκπαιδευτικούς και τους γονείς ενημερώνει σήμερα για τα αποτελέσματα τω ερευνών. Ο λόγος είναι ότι στα Αναλυτικά Προγράμματα προσφέρονται στους μαθητές μόνο μέχρι τρεις ώρες φυσικής άσκησης την εβδομάδα κάτι που δεν προβλέπεται να αλλάξει σύντομα. Τα παιδιά παίρνουν το πρόγευμα και τα άλλα γεύματά τους στο σπίτι γεγονός που ούτε αυτό προβλέπεται να αλλάξει. Για τα ομολογουμένως χαμηλά επίπεδα υγείας των παιδιών, πρέπει να ενημερωθούν οι γονείς ώστε να τα προτρέπουν σε πιο υγιεινό τρόπο ζωής. Οι γονείς όμως χρειάζονται οδηγίες και υποστήριξη από την εκπαίδευση όπως δηλώνουν στις ευρωπαϊκές έρευνές που συμμετείχαμε POLMARG (2004-2006) και IDEFICS. Άρα θα πρέπει να δοθούν και στους μάχιμους εκπαιδευτικούς και τους εκπαιδευτικούς που ασχολούνται με τα Αναλυτικά Προγράμματα τα ερευνητικά στοιχεία για τα επίπεδα υγείας των μαθητών τους, ώστε η στήριξη που θα δίνεται να είναι αντικειμενική και τεκμηριωμένη.

Την δημοσιογραφική διάσκεψη θα ακολουθήσουν εισηγήσεις από τους ερευνητές όπου θα δοθούν και στοιχεία παρέμβασης. Ελπίζουμε στη συνέχεια σε μια εποικοδομητική συζήτηση με χρήσιμα πορίσματα για βελτίωση των επιπέδων υγείας του πληθυσμού.

Θέλουμε ακόμη να πληροφορήσουμε τους εκπαιδευτικούς ότι το εκπαιδευτικό υλικό που δημιουργήθηκε στα πιο πάνω προγράμματα και εκείνο που παραχωρήθηκε από τον καθηγητή Αντώνη Καφάτο του Πανεπιστημίου της Κρήτης για κάθε τάξη του Δημοτικού σχολείου και την Προδημοτική Εκπαίδευση καθώς και ένα λογισμικό ευρίσκονται από το καλοκαίρι  αναρτημένο στην ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού

Ινστιτούτου στη διεύθυνς: http://www.pi.ac.cy/pi/index.php?option=com_content&view=article&id=1079&Itemid=429&lang=el (Εναλλακτικά http://www.pi.ac.cy/)

Ευχαριστούμε τους εισηγητές, παιδίατρους Σάββα Σάββα PhD και Χαράλαμπο Χατζηγεωργίου PhD, τις διαιτολόγους Δρ Έλενα Φιλίππου και Δρ Στάλω Πάπουτσου, την ψυχολόγο υγείας κ Τόνια Σολέα και τον παιδίατρο Γιάννη Κουρίδη οι οποίοι είναι για πολλά χρόνια συνεργάτες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και στυλοβάτες του Ερευνητικού και Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Υγεία του Παιδιού.

Θα ήταν παράληψη να μην ευχαριστήσω όσους βοήθησαν στη συλλογή των στοιχείων και ιδιαίτερα τους εκπαιδευτικούς που μας στήριξαν στην προσπάθεια αυτή καθώς και όσους βοήθησαν στην οργάνωση της σημερινής ημερίδας.

RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook