Αξιοποίηση της κρίσης μέσα στην οικογένεια

Από Άντρια Ανδρέου Ψυχολόγο, Συστημική Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια

Ορισμός

Κρίση (crisis): κατάσταση η οποία θεωρείται αποτέλεσμα πιέσεων που δοκιμάζουν τις προσαρμοστικές ικανότητες ενός ατόμου ή μιας ομάδας, και η οποία συνοδεύεται από ενδείξεις έντονης δυσφορίας ή λειτουργικής έκπτωσης. Κατά τη διάρκεια της κρίσης διακόπτεται η συνέχεια με την πρότερη ταυτότητα και το άτομο ή η ομάδα πρέπει να επαναπροσδιορίσουν τον εαυτό τους.

Τι συμβαίνει

  • Η οικονομική κρίση με τις σοβαρές της επιπτώσεις στην κοινωνία δοκιμάζει τόσο το άτομο στην υποκειμενική του διάσταση όσο και την οικογένεια ως δομική μονάδα της κοινωνίας.
  • Η ανεργία, τα μειωμένα εισοδήματα και η δυσκολία των ανθρώπων να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις, επηρεάζουν και την ψυχολογική τους κατάσταση και τις οικογενειακές τους σχέσεις.
  • Η επαγγελματική και οικονομική αστάθεια προκαλεί ανασφάλεια, απογοήτευση και συχνά θυμό και αγανάκτηση.
  • Η οικογένεια που πρέπει να είναι ένα καταφύγιο μέσα στο οποίο κανείς αναζητά προστασία και καθησύχαση από τα προβλήματα της καθημερινότητας, γίνεται συχνά αντικείμενο μετάθεσης των αρνητικών συναισθημάτων και πεδίο εκτόνωσής τους.
  • H οικογένεια πλήττεται ως κοινωνικός σχηματισμός, όχι μόνο εξωγενώς από τις κοινωνικές συνθήκες, αλλά και ενδογενώς από τα ίδια της τα μέλη. Καθώς τα μέλη της οικογένειας δυσκολεύονται να διαχειριστούν και να επεξεργαστούν, ο ένας με τη βοήθεια του άλλου, τον ψυχολογικό αντίκτυπο των δυσκολιών τους, συχνά προβαίνουν σε μία παρορμητική και πρόσκαιρη αποφόρτιση των ψυχικών τους εντάσεων μέσα από συγκρούσεις ή οδηγούνται σε ψυχολογική απόσυρση και απομόνωση που τελικά οδηγεί στην αποξένωση μέσα στο ίδιο σπίτι.

Πώς επηρεάζει την ψυχική υγεία

Τα παιδιά: συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης, προβλήματα συμπεριφοράς και σωματοποιήσεις (πονοκέφαλος, δύσπνοια, πόνος στην κοιλιά).

Οι ενήλικες: βλέπουμε αυξημένο ποσοστό αιτημάτων για θεραπεία για ενήλικες άντρες και παντρεμένες γυναίκες με παιδιά (σεξουαλικά προβλήματα, συμπτώματα κατάθλιψης και άγχος).

Στον γάμο: τα προβλήματα ανεργίας επηρεάζουν τον δεσμό του ζευγαριού δημιουργώντας πόλεμο μεταξύ τους αντί μια πιο ομαδική σχέση. Μπορεί να προκαλέσει διχόνοια και έχθρα μεταξύ του ζευγαριού, θυμό και απογοήτευση.

Στην οικογένεια: η δυναμική ολόκληρης της οικογένειας επηρεάζεται συνεχώς από την κρίση και πυροδοτείται μία αρνητική αλληλεπίδραση που εκδηλώνεται με καβγάδες και συγκρούσεις. Έχθρα μεταξύ μελών της οικογένειας, έλλειψη σεβασμού στις αλληλοεπιδράσεις τους και ακόμα και βία είναι συχνά φαινόμενα.

 Πώς επηρεάζει

  • Οι σχέσεις δοκιμάζονται όταν οι καιροί είναι δύσκολοι. Τα οικονομικά είναι ο πιο συχνός λόγος για συγκρούσεις μεταξύ ζευγαριών.
  • Με το να μην μπορούμε να ζήσουμε τη ζωή μας όπως έχουμε συνηθίσει μας επηρεάζει. Πολλοί από εμάς αποκτούμε και διατηρούμε την αυτοπεποίθησή μας μέσα από την οικονομική μας ευμάρεια και τα υλικά μας αγαθά. Όταν όμως σταματήσει η ρευστότητα, παρουσιάζεται ένταση λόγω πλήγματος στην αυτοπεποίθησή μας. Αυτό μπορεί να προκαλέσει οποιαδήποτε αντίδραση, από θυμό, μέχρι αντιπαλότητα και ματαίωση.
  • Χάνουμε την εμπιστοσύνη μας.
  • Την αίσθηση σταθερότητας και ασφάλειας.
  • Αύξηση των κρουσμάτων των αγχώδη διαταραχών (γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, κρίσεις πανικού, φοβίες) όπου πολλοί άνθρωποι  δυσκολεύονται να λειτουργήσουν στην καθημερινότητα τους φοβούμενοι πως δεν θα μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στην οικονομική κρίση.
  • Σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική διάθεση, νευρώσεις, καταθλίψεις, κρίσεις πανικού, φοβίες.
  • Επιπτώσεις οργανικές και σωματοποιήσεις (πονοκέφαλοι, έλκος, στομαχικές διαταραχές κ.λπ.).
  • Σταδιακή εξασθένηση οδηγώντας σε παθητικότητα, δυσθυμία, αίσθηση ματαιότητας και ανικανότητας, που οδηγεί σε υψηλά ποσοστά κατάθλιψης και απόσυρσης.
  • Έντονη η αίσθηση της απώλειας, η οποία όπως και το πένθος χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα μεταβατικά στάδια:

Άρνηση ( το άτομο αρνείται να αποδεχτεί την κατάσταση, εξακολουθεί και συμπεριφέρεται σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα).

Θυμός ( το άτομο επηρεάζεται άμεσα με τα νέα μέτρα, γίνεται ο κίνδυνος περισσότερο υπαρκτός, κοινωνική, προσωπική κρίση).

Διαπραγμάτευση (αλλαγή στη στάση ζωής).

Κατάθλιψη (το άτομο πιστεύει πως δεν έχει ελπίδες να το ξεπεράσει).

Αποδοχή (η σύσταση μιας νέας πραγματικότητας σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο).

Κλείσιμο (κυριαρχία στα όποια αρνητικά συναισθήματα επέφερε η κρίση, συνέχιση ζωή μας σε νέες βάσεις).

  • Αρνητικές σκέψεις, κατηγορίες προς τους άλλους και καταστροφολογία για το μέλλον μπορεί να μας οδηγήσουν στο να αισθανθούμε πολύ χειρότερα και να μας απoπροσανατολίσουν από τον εποικοδομητικό σχεδιασμό και την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε.
  • Υπερβολικό άγχος, τύψεις, ντροπή και άλλα αρνητικά συναισθήματα όταν είναι συνεχή και παρατεταμένα μπορούν να μας αποτρέψουν από παραγωγικές ενέργειες και να μας οδηγήσουν στο να αισθανόμαστε ακόμα πιο αβοήθητοι.
  • Ψυχολογικά συμπτώματα όπως: μελαγχολία, δυσθυμία, άγχος, κατάθλιψη, διατάραξη των κοινωνικών και οικογενειακών σχέσεων, απώλεια της ταυτότητας, προσωπική απαξίωση, απομόνωση.

Πώς το επεξεργαζόμαστε

Στην αρχή υπάρχει η ελπίδα στον άνθρωπο ότι τα μέτρα δεν θα εφαρμοσθούν, ή ότι δεν θα τον επηρεάσουν ή πως τελικά κάτι θα αλλάξει.

Μετά περνάμε στη συνειδητοποίηση. Εκεί αρχίζει η αντίδραση η οποία μπορεί να περιέχει οργή, βία, επιθετικότητα ή προσαρμοστικές κινήσεις από κάποιους.

Πολλά ζητήματα τα οποία δεν λάμβαναν σημασίας αναδύονται στην επιφάνεια. Ερχόμαστε αντιμέτωποι με λανθασμένες επιλογές, αποτυχημένες σχέσεις ή γάμους, δηλαδή την πηγή του προβλήματος. Εκεί αρχίζουν τα δύσκολα.

Εκδηλώνονται  νευρώσεις, καταθλίψεις, κρίσεις πανικού, φοβίες και φυσικά έχουμε σωματοποιήσεις στο πεπτικό, το αναπνευστικό κλπ.

Είναι αναμενόμενο, καθώς ο κόσμος βιώνει έντονα τον φόβο και την ανασφάλεια. Είναι φυσικό όταν του τραβάς το χαλί κάτω από τα πόδια του να μην ξέρει πώς να ισορροπήσει. Είναι σίγουρα σε δύσκολη θέση. Καταρρέει ένα ολόκληρο σύστημα με το οποίο μπορούσες να εκφράσεις συναισθήματα μέσω του καταναλωτισμού. Διότι τα τελευταία χρόνια η κατανάλωση βοηθούσε στην επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων και είχε συνδεθεί με ένα «νόημα ζωής».

Τρόποι χειρισμού

Να σκεφτόμαστε λογικά! Η λογική επιτάσσει να δούμε την κρίση ως προϊόν μιας συλλογικής κρίσης που θα παρέλθει και να επαναπροσδιορίσουμε τόσο τον εαυτό μας όσο και τους στόχους μας (προσωπικούς και συλλογικούς). Η συνειδητοποίηση του σφάλματος και η ανάληψη της ευθύνης οδηγεί στην ανακούφιση, από την οποία εκπορεύεται και η ελπίδα!

Η κυριαρχία της λογικής έναντι του άγχους και του πανικού.

Το χιούμορ ως ένας ιδιαίτερα υγιής μηχανισμός άμυνας.

Η σύσφιξη των σχέσεων με την οικογένεια και τους φίλους.

Η μεταστροφή σε αξίες όπως η αγάπη και η συνεργασία.

Ακούστε τον συνάνθρωπο σας.

Συγκεντρωθείτε με φίλους. Μιλήστε, ανοιχτείτε ο ένας στον άλλο.

Βρείτε πράγματα να πείτε με συγγενείς και φίλους.

Διάβασε ένα βιβλίο.

Επισκεφτείτε μια έκθεση ζωγραφικής.

Ανακάλυψε λίγο παραπάνω τη φύση.

Αναπνεύστε, περπατήστε περισσότερο.

Επενδύστε σε αυτά που πραγματικά σας γεμίζουν και σας ευχαριστούν και δεν χρειάζονται χρήματα. Η ζωή δεν είναι μόνο υλικά πράγματα.

Ανακαλύψτε τον εαυτό σας, πλευρές που είχατε ξεχάσει. Δείτε την κρίση ως μια ευκαιρία συνολικής αναθεώρησης.

Θετικός επαναπροσδιορισμός

Είναι πολύ πιθανό να συσφιχθούν οι οικογενειακοί δεσμοί

Επικρατούν η αλληλεγγύη και άλλα συναισθήματα χαρακτηριστικά της κοινότητας σε μικρές ομάδες.

  • Η δυνατότητα να αντιμετωπίζουμε με αποτελεσματικότητα τα προβλήματα, εγείρει την βεβαιότητα ότι πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και ζούμε την καθημερινότητα μας.
  • Σκεφτείτε ότι η οικονομική κρίση μπορεί να είναι μια περίοδος ευκαιριών εσωτερικών (τύπου αυτογνωσίας) αλλά και εξωτερικών (τύπου εργασιακών και κοινωνικών).
  • Για να βρούμε την αυτοπεποίθηση, την αισιοδοξία, την πίστη στον εαυτό μας και στις δεξιότητες μας ίσως χρειάζεται η βοήθεια της αυτοανάλυσης ή ακόμα και της ψυχοθεραπείας. Η ψυχοθεραπεία όποια μορφή και να έχει μπορεί να αποτελέσει μια διαδικασία απελευθέρωσης, ενδυνάμωσης και προσαρμογής στις αλλαγές.
  • Η οικονομική κρίση μπορεί να αποδειχθεί επίσης μια μοναδική ευκαιρία διαπαιδαγώγησης ωφέλιμης για τα παιδιά. Εγκαταλείποντας την υπερπροστασία, τον περιττό έλεγχο και τις ατέλειωτες παροχές και μαθαίνοντας τα παιδιά να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες:

Η επικοινωνία είναι πολύ σημαντική γενικότερα και ίσως να αποδειχθεί χρήσιμη σε περιόδους κρίσης.

Η χρήση ουσιών δεν δίνει τις λύσεις αντίθετα προσθέτει προβλήματα.

Σε οποιαδήποτε συναισθηματική δυσκολία ή σύμπτωμα που δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε μόνοι μας μπορούμε να συμβουλευτούμε τον ειδικό ή/και να πάρουμε μέρος σε ατομικές, ομαδικές ή/και οικογενειακές θεραπείες. Όσο βιώνουμε δυσκολίες ωριμάζουμε και θέλουμε να καταλάβουμε περισσότερο τον εαυτό μας και τις αντιδράσεις μας.

Μπορούμε να επαναπροσδιορίσουμε τις πραγματικές ανάγκες μας φυσικές ή/και ψυχολογικές και να ανταποκριθούμε αποτελεσματικά.

Η θετική σκέψη μπορεί να μας δώσει αποδοτικότερες λύσεις στα προβλήματα.

Παιδιά και κρίση

Μιλώντας όμως για τα παιδιά: οι μικρότερες ηλικίες θα έχουν σημαντικότερα προβλήματα από την κρίση. Οι μεγαλύτεροι άνθρωποι έχουν κάπου να ανατρέξουν, ωστόσο τα νέα τα παιδιά έχουν μάθει να υπάρχουν μέσα από την κατανάλωση και βιώνουν την σημερινή κατάσταση με μεγαλύτερη δυσκολία.

Είναι μάλιστα πολύ πιθανό αυτό να τα οδηγήσει ακόμα περισσότερο στην απομόνωση του διαδικτύου.

Το κομμάτι των νέων θέλει μεγαλύτερη προσοχή και φροντίδα για  να αντιμετωπισθεί.

Αντίκτυπος στα παιδιά

  • Μεγάλη έξαρση σε κρίσεις πανικού, αγχώδεις διαταραχές, οι οποίες συνοδεύονται από πληθώρα συμπτωμάτων (πονοκέφαλοι, δύσπνοια, ταχυκαρδία, ζαλάδα, τάση λιποθυμίας, έλλειψη συγκέντρωσης, μείωση επίδοσης στο σχολείο).
  • Αύξηση βίας και επιθετικότητας
  • Η υπερένταση, φωνές, διενέξεις και διαμάχες οι οποίες λειτουργούν αθροιστικά και προκαλούν κατάθλιψη, στενοχώρια, μελαγχολία μείωση αυτοπεποίθησης, αυτοεκτίμησης, αυτοσεβασμού.
  • Αίσθημα παραίτησης

Τι τα επηρεάζει

  • Ο τρόπος που οι γονείς βιώνουν την κρίση έχει αντίκτυπο στα παιδιά.
  • Ο φόβος της έλλειψη
  • \Ενοχές και ευθύνες που δεν τους αναλογούν.
  • Ο τρόμος που δημιουργούν τα ΜΜΕ.Ο προσδιορισμός των πραγματικών προτεραιοτήτων της ζωής.
  • Μεταφορά και μεταβίβαση θετικών και υγιών συναισθημάτων .

Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε κλίμα εμπιστοσύνης και ασφάλειας αναπτύσσουν την ικανότητα διαχείρισης συναισθημάτων  και αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων.

Πρακτικές Συμβουλές

  • Συζητήστε με το παιδί σας σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση – Εξηγήστε και ακούστε το.
  • Εξηγήστε στο παιδί τα μελλοντικά σας σχέδια προκειμένου να αντιμετωπίσετε την κρίση ως οικογένεια – να νιώσει ότι το σχέδιό σας θα βοηθήσει την οικογένεια να αντεπεξέλθει αποτελεσματικά στις μελλοντικές οικονομικές δυσκολίες.
  • Μην ξεχνάτε να ενημερώνετε το παιδί σας για κάθε νέα εξέλιξη σχετικά με την κρίση – λύστε απορίες με απλά λόγια και δώστε χρόνο να τα κατανοήσει.

είναι σημαντικό να θυμάστε πως τα παιδιά έχουν ανάγκη από τη δική σας διαβεβαίωση ότι όλα θα πάνε καλά, ακόμα και αν χρειαστούν κάποιες αλλαγές στις καθημερινές σας συνήθειες. Όσο αποφεύγετε να τους μιλήσετε για τα όσα συμβαίνουν, τόσο είναι πιθανότερο να αξιολογήσουν τα πράγματα ως χειρότερα από ότι πραγματικά είναι.

Τα παιδιά τείνουν να βλέπουν τα πράγματα ως άσπρο – μαύρο, αλλά και να παίρνουν στην κυριολεξία τα όσα τους λέτε.

Κλείστε την τηλεόραση.

Μην ξεχνάτε ότι τα παιδιά έχουν δικαίωμα να είναι ενημερωμένα για τα όσα συμβαίνουν γύρω τους, αλλά έχουν και την υποχρέωση να συμβάλουν με τον δικό τους τρόπο στα της οικογένειας. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως είναι σημαντικό να μην τους στερούμε την παιδικότητά τους, μπαίνοντας στη διαδικασία να τα επιφορτίζουμε με ευθύνες και έγνοιες που δεν είναι αντίστοιχες της ηλικίας τους.

  • Αν η οικογένεια μοιράζεται κάποιες πνευματικές/θρησκευτικές πεποιθήσεις που της προσφέρουν αντοχή και ελπίδα, ας το συζητήσουν ανοικτά με τα παιδιά, καθώς η πνευματικότητα μπορεί να είναι σημαντική πηγή παρηγοριάς και σθένους για πολλά παιδιά.
  • Διατηρήστε τη ρουτίνα τους.
  • Πρακτικές αλλαγές στη ζωή του παιδιού που τις εξηγούμε θετικά και σαν μέρος της ζωής.
  • Δημιουργικές δραστηριότητες.

Ο δεκάλογος της κρίσης

  1. Αν έχετε αγωνία, παραδεχτείτε το. Όταν απλώς διαισθάνονται την αγωνία σας χωρίς να ξέρουν τι συμβαίνει, νιώθουν μεγαλύτερη απειλή.
  2. Κρατήστε ανοιχτό το διάλογο. Αυτό τον καιρό που τα παιδιά ακούνε ειδήσεις, φήμες, διαδόσεις, συζητήσεις φροντίστε να είστε ο κύριος συνομιλητής τους που διαψεύδει, μετριάζει, βάζει τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση και καθησυχάζει αν χρειαστεί.
  3. Ορίστε τις οικονομικές σας δυνατότητες. Καθίστε μαζί με τα παιδιά και εξηγείστε τους ότι πρέπει να περιορίσετε τα έξοδά σας. Βρείτε μαζί τρόπους με τους οποίους μπορεί ο καθένας να συνεισφέρει, ιεραρχώντας τις ανάγκες του.
  4. Περιορίστε την ένταση. Πολύ πιθανό να είστε αγχωμένοι και ευερέθιστοι αλλά προσπαθήστε να διατηρήσετε την ηρεμία σας. Οι συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια είναι ίσως η μεγαλύτερη δοκιμασία που περνούν τα παιδιά σε τέτοιες περιόδους.
  5. Διατηρήστε τις συνήθειές σας. Όταν όλα γύρω αλλάζουν, όλοι μας και πολύ περισσότερο τα παιδιά έχουν ανάγκη από τις γνώριμες τους συνήθειες, τα κοινά γεύματα, τις ιστορίες το βράδυ, τις αγκαλιές και τα χάδια, που προσφέρουν αίσθηση σταθερότητας και ασφάλειας.
  6. Ελέγξτε τη ροή πληροφοριών. Σίγουρα θέλετε να ενημερώνεστε αλλά πολύ συχνά τα δελτία ειδήσεων είναι τρομακτικά. Δεν υπάρχει κανένας λόγος τα παιδιά να τα παρακολουθούν μαζί σας.
  7. Ελαττώστε το στρες στην οικογένεια. Προσπαθήστε να μην αφήνετε να σας κατακλύζει το άγχος και να παραμένετε ψύχραιμοι. Βρίσκοντας τρόπους να καταπολεμήσετε το στρες, βοηθάτε τον εαυτό σας και τα παιδιά.
  8. Αφουγκραστείτε τα παιδιά. Στις «δύσκολες» εποχές, φροντίστε να είστε λίγο πιο «συντονισμένοι» με τα παιδιά. Αν παρατηρήσετε στη συμπεριφορά τους ασυνήθιστες ενδείξεις άγχους ή στενοχώριας μιλήστε μαζί τους, ζητήστε από κάποιον άλλο ενήλικα που αγαπούν να περάσει χρόνο μαζί τους, συμβουλευθείτε τον παιδίατρο ή έναν ψυχολόγο.
  9. Δώστε τους ελπίδα. Πείτε τους λοιπόν το αυτονόητο: ότι όσο δύσκολα κι αν είναι τα πράγματα, εσείς θα κάνετε ό,τι μπορείτε για να καλυτερεύσουν.
  10. Αγοράστε τους έναν κουμπαρά. Αφήστε το να τα αξιοποιήσει όπως θέλει τα χρήματα που μάζεψε, τονίζοντας πόσο σημαντική είναι η αποταμίευση. Θα νιώσει μεγάλη ικανοποίηση όταν το καταφέρει.
RSS
Follow by Email
Facebook
Facebook