Αντώνης Καφάτος, Ομότιμος Καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής & Διατροφής,Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστημίου Kρήτης

Η ταχεία άνοδος των δεικτών νοσηρότητας και θνησιμότητας του Κυπριακού πληθυσμού τις τελευταίες δεκαετίες επιβάλλει την άμεση έναρξη προγραμμάτων πρωτογενούς πρόληψης από την παιδική ηλικία.

Όπως δείχνουν τα δεδομένα του CDC (Center for Diseases Control) στις ΗΠΑ καθώς και της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας μόνο το 12% των πρόωρων θανάτων μπορούν να προληφθούν με τις υπάρχουσες υπηρεσίες υγείας ενώ τα 2/3 (67%) μπορούν να προληφθούν με παρέμβαση στον τρόπο ζωής και το περιβάλλον. Το 24% έχουν σχέση με γενετικούς παράγοντες αλλά η δράση τους μπορεί να μειωθεί με αλλαγές στον τρόπο ζωής, διατροφής και άθλησης.

Δυστυχώς το 99% των πιστώσεων για την υγεία δαπανώνται στις υπηρεσίες υγείας και τα φάρμακα, ενώ λιγότερο από το 1% δαπανάται για την πρωτογενή πρόληψη και αυτό περιλαμβάνει κυρίως τα εμβόλια. Παρά τη συνεχή τεράστια χρηματοδότηση των υπηρεσιών υγείας το χρέος συνεχώς συσσωρεύεται και διογκούται ενώ οι υπηρεσίες υγείας υπολειτουργούν.

Η στρατηγική για πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη είναι άγνωστη στην Ελλάδα και στην Κύπρο  ενώ η διεθνής βιβλιογραφία σαφώς συμπεραίνει ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα  μπορούν να ελαττωθούν κατά 80% με αλλαγές στον τρόπο ζωής, διατροφής και άσκησης, ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 κατά 90% και οι καρκίνοι σε ποσοστό από 30 – 70%.

Το πρώτο βήμα σχεδιασμού στρατηγικής πρωτογενούς πρόληψης είναι η πληθυσμιακή διάγνωση της υγείας και διατροφής αντιπροσωπευτικού δείγματος  παιδιών και ενηλίκων που θα επαναλαμβάνεται ανά δεκαετία. Τα δεδομένα αυτά θα δείξουν το μέγεθος των προβλημάτων υγείας και διατροφής του Κυπριακού πληθυσμού, τις πληθυσμιακές ομάδες με τις μεγαλύτερες ανάγκες ενώ η αποτελεσματικότητα προγραμμάτων πρωτογενούς πρόληψης θα αξιολογείται ανά δεκαετία για διαπίστωση θετικών ή αρνητικών μεταβολών στους δείκτες υγείας, νοσηρότητας και θνησιμότητας του πληθυσμού.

Το πρώτο αυτό βήμα θα υλοποιηθεί μέσα στο 2014 από το Ερευνητκό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο  Υγεία του Παιδιού με χρηματοδότηση της  ΕΕ.

Το δεύτερο βήμα πρέπει να αρχίσει άμεσα με μια ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ  ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΤΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΤΗΝ  ΑΠΟΦΥΓΗ  ΤΟΞΙΚΩΝ    ΟΥΣΙΩΝ (κάπνισμα οινοπνευματώδη) ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ  ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΡΟΝΙΩΝ  ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ.

Απαραίτητη  είναι η συμμετοχή  όλων των Υπουργείων, των υπηρεσιών, των μη κυβερνητικών οργανώσεων και της τοπικής αυτοδιοίκησης.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ:

Υποχρεωτικά εκπαιδευτικά  διαδραστικά προγράμματα σε όλα τα επίπεδα εκπαιδευσης με κύριο στόχο  διατροφή, σωματική άσκηση και απόφυγή τοξικων ουσιών. Να ευαισθητοποιηθούν τα παιδιά να κάνουν σωστές επιλογές.Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δωθεί στα νηπιαγωγεία και τα παιδαγωγικά τμήματα των Παν/μίων.Πρέπει  να τονισθεί ιδιαίτερα  η νηστεία που ορίζει  η Ορθόδοξη Εκκλησία ως το καλύτερο διαιτητικό σχήμα για την ανάπτυξη των παιδιών και την πρόληψη των χρόνιων νοσημάτων στους ενήλικες.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ:

Εκπαίδευση ιατρών και νοσηλευτικού προσωπικού στη διατροφή,τη σωματική άσκηση και τη τοξική δράση καπνίσματος και οινοπνευματωδών ποτών.

Ιδιαίτερη έμφαση στους μαιευτήρες, παιδιάτρους και μαίες για τη διατροφή στην εγκυμοσύνη και προετοιμασία για αποκλειστικό μητρικό θηλασμό.

Αύξηση φυσιολογικών τοκετών.Αποφυγή βρεφικών και παιδικών τροφών με πολύ ζάχαρη  και υψηλό γλυκαιμικό δείκτη.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ, ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ.

Ελάττωση τιμών φρούτων, λαχανικών ελαιολάδου,οσπρίων,ανάλατων ξηρών καρπών,άσπρου κρέατος,ψαριών,θαλασσινών και γαλακτοκομικών χαμηλών σε λιπαρά.

Αύξηση τιμών αναψυκτικών, μπισκότων, σοκολάτας, παγωτών, πατάτες τσίπς, μαργαρίνες, σπορέλαια, αλλαντικών, κόκκινου κρέατος και τρόφιμα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη.

Βελτίωση ποιότητας τροφίμων από τη βιομηχανία με ελάττωση  τρανς λιπαρών, κορεσμένων λιπαρών οξέων, αλατιού και ζάχαρης.

Βελτίωση ετικέτας τροφίμων.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ,ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ.

Επιδότηση βιολογικών καλλιεργειών και ζωικής παραγωγής με στόχο 100%.

Αξιοποίηση οργανικών αποβλήτων-παραγωγή κοπριάς και κατάργηση λιπασμάτων.

Επιδότηση ηλιακής, γεωθερμικής και αιολικής ενέργειας.

Κατάργηση φορολογίας ηλεκρικών οχημάτων, περιορισμένη φορολογία για μικρού κυβισμού οχήματα και υψηλή για μεγάλου κυβισμού.

Καμία φορολογία για κατοικίες κάτω των 30 τμ/άτομο και υπερφορολόγηση για πάνω από αυτό.

Συμμετοχή γονιών και παιδιών σε δενδροφύτευση καρποφόρων δένδρων ανθεκτικών στην ξηρασία όπως αμυγδαλιών, αχλαδιών,συκιών,ελιών κα.

Εκπαίδευση παιδιών στην καλλιέργεια βιολογικών προιόντων και ψαριών και ευαισθητοποίηση στην προστασία του περιβάλλοντος.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ.

Αύξηση πεζόδρομων και ποδηλατοδρόμων.

Αύξηση λεοφορείων που κινούνται με αέριο με στόχο ελάττωση ΙΧ οχημάτων.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ.

Εκπαίδευση εργαζομένων σε χώρους εστίασης ώστε να χρησιμοποιούν μόνο ελαιόλαδο, ελάχιστη ζάχαρη και αλάτι χωρίς μαργαρίνες και σπορέλαια. Έμφαση στην ποιότητα και λιγότερο στη γεύση.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ.

Ευαισθητοποίηση σε θέματα διατροφής. Το φαγητό να πληροί τους όρους υγιεινής διατροφής.

Έμφαση στην αποφυγή και διακοπή καπνίσματος και οινοπνευματωδών.

Έμφαση στη σωματική άσκηση και την προστασία του περιβάλλοντος.

ΜΕΣΑ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ.

Διακοπή διαφημίσεων ανθυγιεινών τροφίμων και ποτών.

Προβολή παραδοσιακού τρόπου διατροφής με υγιεινά τρόφιμα χωρίς αλάτι,ζάχαρη και ελάχιστα κορεσμένα λίπη και τρανς λιπαρών οξέων.

Προβολή της νηστείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας ως το ιδανικότερο πρότυπο διατροφής διεθνώς.

Η σταθερή εφαρμογή της στρατηγικής αυτής κατά τις επόμενες δεκαετίες θα κάνει την Κύπρο μοναδική χώρα παγκοσμίως με μεγάλη ελάττωση της νοσηρότητας-θνησιμότητας  και αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης.Θα μειωθεί το κόστος της ιατρικής περίθαλψης με παράλληλα οικονομικά οφέλη.Μόνο με την υιοθέτηση της νηστείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, εκτός από τις θετικές επιδράσεις στην υγεία, θα υπάρξουν οικονομικά οφέλη γιατί τα ζωικά προιόντα έχουν 10-20% υψηλότερο κόστος σε σύγκριση  με τα φυτικά.